Το κάστρο των Ιωαννίνων

Η σημερινή μορφή του Κάστρου των Ιωαννίνων είναι στο μεγαλύτερο μέρος έργο της εποχής της Τουρκοκρατίας, με ενσωματωμένες παλαιότερες βυζαντινές οικοδομικές φάσεις.

Μέσα στο Κάστρο διαμορφώνονται δύο ακροπόλεις. Στη βορειοανατολική ακρόπολη, ήταν κτισμένα τα ανάκτορα των βυζαντινών ηγεμόνων της πόλης. Σήμερα στην κορυφή της δεσπόζει το τζαμί του Ασλάν πασά (1618).Η δεύτερη ακρόπολη νοτιοανατολικά, είναι γνωστή ως Ιτς-Καλέ, δηλ. εσωτερικό φρούριο. Στο κέντρο της και στη θέση που βρισκόταν το 19ο αι. τα σεράγια του Αλή πασά υπάρχει το Βυζαντινό Μουσείο και κοντά σε αυτό το Φετιχιέ τζαμί (1795) και ο τάφος του Αλή πασά.

Μέσα στο Κάστρο και ανάμεσα στα σπίτια του οικισμού σώζεται το Σουφαρί Σαράι, (σχολή ιππικού του Αλή πασά), η Τουρκική βιβλιοθήκη, η Εβραϊκή συναγωγή , τα ερείπια του βυζαντινού Λουτρού, το σπίτι του Πασά Καλού (στα τείχη του Κάστρου). Μάρτυρες του βυζαντινού παρελθόντος είναι επίσης ο λεγόμενος πύργος του Βοημούνδου στην νοτιοανατολική ακρόπολη και ο πύργος του Θωμά, δεξιά της κεντρικής πύλης του Κάστρου.

Ο αρχαίος χώρος της Δωδώνης

Οι απαρχές του Ιερού, που είναι γνωστό για την πανελλήνια ακτινοβολία του, ανάγονται στην εποχή του Χαλκού(2600-1200 π.Χ.). Αρχικά το Ιερό ήταν υπαίθριο και λατρευόταν σε αυτό η Μεγάλη Θεά, θεότητα της γονιμότητας και της ευφορίας, η οποία αργότερα αντικαταστάθηκε από τη λατρεία του Δωδωναίου Δία .Οι ιερείς έλεγαν τους χρησμούς ακούγοντας τους ήχους των τριπόδων που υπήρχαν γύρω από τη Φηγό, την ιερή βελανιδιά του Δία. Προς τιμήν του γινόταν τα Νάια, ονομαστοί πανελλήνιοι αγώνες.Τον 4ο αι. π.Χ. άρχισε να κτίζεται ο πρώτος ναός, η "Ιερά Οικία". Ωστόσο το Ιερό ανακαινίστηκε ριζικά τον 3ο αι. π.Χ. επί βασιλέως Πύρρου.Τότε κτίστηκαν το Πρυτανείο, το Βουλευτήριο και το Θέατρο, που είναι ένα από τα μεγαλύτερα αρχαία θέατρα (περίπου 17.000 θέσεων). Το ιερό καταστράφηκε το 219 π.Χ. από τους Αιτωλούς και αργότερα το 167 π.Χ. από τους Ρωμαίους.

Σημαντικότερα μνημεία του αρχαιολογικού χώρου της Δωδώνης είναι:

Η Ιερά Οικία (Ναός Διός, Κτίριο Ε1). Διαστάσεις 20.80 Χ 19.20 μ. Παρουσιάζει τέσσερις τουλάχιστον οικοδομικές φάσεις. Η αρχαιότερη μορφή του ιερού δεν γνωστή. Αρχικά ήταν υπαίθριο με ένα κύκλο χάλκινων λεβήτων σε τρίποδες γύρω από την ιερή βαλανιδιά. Ο πρώτος ναός κτίστηκε στις αρχές του 4ου π.Χ. αιώνα. Ακολούθησαν επεκτάσεις και διορθωτικές επεμβάσεις κατά τον 4ο, 3ο και 2ο π.Χ. αιώνα.

Το Θέατρο, από τα μεγαλύτερα της Ελλάδας, με χωρητικότητα περίπου 18.000 ατόμων. Κατασκευάστηκε τον 3ο π.Χ. αιώνα επί Πύρρου. Τα κυριότερα τμήματά του ήταν το κοίλο, η ορχήστρα, η δωρική στοά και ξύλινο προσκήνιο. Καταστράφηκε το 219 π.Χ. από τους Αιτωλούς. Στα τέλη του 3ου π.Χ. αιώνα αποκαταστάθηκε και συμπληρώθηκε. Καταστράφηκε το 167 π.Χ. από τον Αιμίλιο Παύλο. Τον 1ο π.Χ. αιώνα λειτουργούσε σαν αρένα.

Το Βουλευτήριο (Κτίριο Ε2). Αποτελείται από αίθουσα διαστάσεων 43.60 Χ 32.35 μ. και δωρική στοά στην πρόσοψη. Κατασκευάστηκε στα τέλη του 4ου ή αρχές του 3ου π.Χ. αιώνα. Ανοικοδομήθηκε μετά την πυρπόλησή του από τους Αιτωλούς το 219 π.Χ. και μετά την καταστροφή του από τους Ρωμαίους (167 π.Χ.). Επισκευάστηκε επί Αυγούστου και λειτουργούσε ως τα τέλη του 1ου π.Χ. αιώνα.

Το Στάδιο. Δεν είναι πλήρως ανασκαμμένο. Είναι από τα λίγα αρχαία στάδια με λίθινα καθίσματα (21 ή 22 σειρές). Είναι σύγχρονο με τη δεύτερη οικοδομική φάση του θεάτρου (τέλη 3ου π.Χ. αιώνα). Η Ακρόπολη. Βρίσκεται στην κορυφή του λόφου και περιβάλλεται από πολυγωνικό τείχος του 4ου π.Χ. αιώνα, περιμέτρου περίπου 750 μ. Το τείχος ενισχύεται κατά τόπους με ορθογώνιους πύργους. Διακρίνονται τρεις πύλες. Στο εσωτερικό του τείχους διακρίνονται θεμέλια κτιρίων και υπόγεια δεξαμενή νερού λαξευμένη σε βράχο.

Το Πρυτανείο(Κτίριο Μ). Ορθογώνιο οικοδόμημα του 4ου π.Χ. αιώνα, διαστάσεων 17.30 Χ 10.70 μ. Είναι το αρχαιότερο κτίριο του ιερού μετά την "Ιερά Οικία." Χρησίμευε ως κατάλυμα των ιερέων του Δία ή των ηγεμόνων του Κοινού των Μολοσσών. Καταστράφηκε το 219 π.Χ. από τους Αιτωλούς.

Το σπήλαιο του Περάματος

Μόλις τέσσερα χιλιόμετρα από τα Γιάννενα στο δρόμο που πάει για Μέτσοβο-Τρίκαλα, θα συναντήσετε το γραφικό χωριό Πέραμα. Εκεί σας περιμένει για να τον ανακαλύψετε ένας μυθικός κόσμος πέρα από τη φαντασία σας. Το Σπήλαιο Περάματος δημιουργήθηκε πριν από 1.500.000 χρόνια στο εσωτερικό του λόφου Γκορίτσα, πάνω ακριβώς από το χωριό. Ανακαλύφθηκε το 1940 από κατοίκους του Περάματος και το 1956 οι σπηλαιολόγοι 'Aννα και Ιωάννης Πετρόχειλος ξεκίνησαν την εξερεύνησή του. Το πραγματικό αυτό στολίδι είναι γνωστό για την ποικιλία των σταλακτιτών και σταλαγμιτών που διαθέτει και συγκαταλέγεται στα καλύτερα σπήλαια του κόσμου. Σε όλο το μήκος της διαδρομής, που είναι 1.500 μέτρα περίπου, θα συναντήσετε πολλές αίθουσες με ιδιαίτερα πλούσιο διάκοσμο. Θα δείτε επίσης απολιθωμένα οστά και δόντια από ένα σπάνιο είδος αρκούδας, τηςσπηλαίας άρκτου, που βρέθηκαν εκεί για πρώτη φορά. Ο ξεναγός σας θα σας εξηγήσει πώς δημιουργήθηκε το Σπήλαιο και θα σας αναφέρει τα ονόματα που έδωσε το ζεύγος Πετροχείλου στους μοναδικούς σχηματισμούς και τις αίθουσες που θα βλέπετε. Το Σπήλαιο όμως σας προκαλεί να βάλετε τη φαντασία σας να δουλέψει για να βρείτε μόνοι σας αντιπροσωπευτικά ονόματα ανάλογα με το τι θυμίζει ο κάθε σχηματισμός στον καθένα σας προσωπικά. Ο πλούτος των μορφών και των χρωμάτων, η ποικιλία των σχηματισμών και η μεγαλοπρέπειατου χώρου δε μπορούν παρά να σας συγκινήσουν.

Το νησάκι των Ιωαννίνων

Το μικρό αυτό κομμάτι γης μέσα στην Λίμνη των Ιωαννίνων δεν ξεπερνά τα 800 μέτρα σε μήκος και τα 500 μέτρα σε πλάτος. Πάνω του φιλοξενεί Κοινότητα με 110 περίπου σπίτια, Βυζαντινές Μονές και τον χώρο στον οποίο σκοτώθηκε ο Αλής ο Τεπελενλής, Πασάς στα Γιάννενα από το τέλος το 18ο αιώνα έως τις αρχές το 19ο αιώνα. Σχετικά με την εξ'αρχής ύπαρξη του Νησιού τα ιστορικά δεδομένα δεν είναι πλούσια. Τα Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά μνημεία που σώζονται μέχρι σήμερα είναι κύριως αυτά που δίνουν στοιχεία για την Ιστορία του Νησιού από το 13ο αιώνα έως τις αρχές του 19ου αιώνα. Και οι δύο περίοδοι ταυτίζονται με τις δύο περιόδους ακμής των Ιωαννίνων. Τον 13ο αιώνα ιδρύθηκε το Δεσποτάτο της Ηπείρου με πρωτεύουσα την 'Αρτα και για λίγο καιρό ως πρωτεύουσα ήταν τα Γιάννενα ενώ η περίοδος του Αλή Πασά ήταν αυτή που έκανε την Ήπειρο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής πολιτικής. Η ύπαρξη Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μονών είναι τα μόνο μνημεία που μπορούν να δώσουν "πληροφορίες" για την ιστορική συνέχεια του Νησιού. Από τις σημαντικότερες μονές του νησιού είναι:η μονή του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπηνών και η μονή του Αγίου Παντελεήμονος.

Μουσεία

Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο Ιωαννίνων (Τζαμί Ασλάν Πασά)

Το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο, φιλοξενείται από το 1933 στο Τζαμί του Ασλάν Πασά, που οικοδομήθηκε το 1618. Το 1993 ανακαινίστηκε και πήρε την σημερινή μορφή του. Στο μουσειακό χώρο εκτίθενται κηροπήγια, κάδρα, κεραμικά βάζα και πιάτα που κοσμούσαν εσωτερικούς χώρους, κοσμήματα, όπλα, παραδοσιακές φορεσιές, και υφάσματα καθώς και ξυλόγλυπτα έπιπλα. Μεταξύ των εκθεμάτων διακρίνουμε όπλα του Γεωργίου Καραϊσκάκη, το πηλίκιο και το ξίφος του ποιητή Λορέντζου Μαβίλη, ένα από τα όπλα και την πίπα του Εσάτ Πασά, τελευταίου πασά των Ιωαννίνων. Επίσης, εκτίθεται φωτογραφικό υλικό και πίνακες με θέματα από τις μάχες στο Μπιζάνι και την απελευθέρωση της πόλης των Ιωαννίνων. Στο Μουσείο, φιλοξενούνται εκθέσεις. Εδώ, εκτίθενται η συλλογή του Βασιλείου Πυρσινέλλα με πίνακες, είδη οικιακής χρήσης και διακόσμησης καθώς και η συλλογή του Αλέξανδρου Πάλλη που περιλαμβάνει είδη οικιακής χρήσης, υφάσματα και όπλα. Τα εκθέματα αναφέρονται στους 18ο, 19ο και 20ο αιώνα. Τα θέματά τους είναι από την δραστηριότητα του χριστιανικού, μουσουλμανικού, και εβραϊκού στοιχείου στην Ήπειρο.

Βυζαντινό Μουσείο

Το Βυζαντινό Μουσείο βρίσκεται στη μεγάλη εσωτερική ακρόπολη του φρουρίου ( Ιτς - Καλέ ), που ήταν διοικητικό κέντρο κατά την Βυζαντινή περίοδο. Το 1958 στη θέση του παλιού Νοσοκομείου, που είχε κτιστεί πάνω στα ερείπια του κεντρικού Κτιρίου του σεραγιού, ανεγέρθηκε το βασιλικό περίπτερο. Το 1993 η 8η Εφορεία Αρχαιοτήτων ανακαίνισε το εγκαταλελειμμένο κτήριο όπου σήμερα φιλοξενείται το Μουσείο. Το Μουσείο έχει επτά αίθουσες όπου εκτίθενται ευρήματα ανασκαφών από την παλαιοχριστιανική έως και τη μεταβυζαντινή περίοδο. Το λεγόμενο "Θησαυροφυλάκιο" ένα κτίριο της περιόδου του Αλή Πασά, στεγάζει τη συλλογή αργυροχοΐας, που είναι δωρεά του Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνα και του Ιωαννίδη.

Λαογραφικό Μουσείο « Κώστας Φρόντζος»

Το Λαογραφικό Μουσείο δημιουργήθηκε από την Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών (Ε.Η.Μ.) και το Ίδρυμα Μελετών Ιονίου και Αδριατικού Χώρου (Ι.Μ.Ι.Α.Χ.) με σκοπό τη διάσωση, συγκέντρωση και αξιοποίηση, διάφορων αντικειμένων, του Ηπειρώτικου Λαϊκού Πολιτισμού. Τα αντικείμενα που εκτίθενται στο Μουσείο - πολλά από τα οποία είναι δωρεές φιλογενών Ηπειρωτών, ενώ τα υπόλοιπα έχουν αγοραστεί -συγκεντρώθηκαν από τον εμπνευστή και δημιουργό του, Κώστα Φρόντζο, Δήμαρχος Ιωαννίνων και Πρόεδρος της Ε.Η.Μ. και του Ι.Μ.Ι.Α.Χ. Το Μουσείο λειτουργεί από τον Οκτώβριο του 1987. Το ιδιόκτητο αυτό κτήριο χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν για τη στέγαση του Διδασκαλείου Ιωαννίνων (1913-1936), της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας (1934-1938 και 1941-1944), του Γυμνασίου Αρρένων και της Δημόσιας Τεχνικής Σχολής Εργοδηγών. Η νέα πτέρυγα του Μουσείου προστέθηκε στο παλαιό αρχοντικό του 19ου αι. κατά την πενταετία 1995-2000 Περιλαμβάνει εκθέματα που αναφέρονται στον 19ο και 20ο αιώνα και αντικείμενα του Ηπειρώτικου λαϊκού πολιτισμού όπως α) ανδρικές και γυναικείες παραδοσιακές στολές β) έργα κεντητικής και υφαντικής γ) έργα αγγειοπλαστικής δ) έργα χρυσοχοΐας και ασημουργίας ε) έργα λιθογλυπτικής και ξυλογλυπτικής στ) οικιακές συσκευές ζ) εργαλεία γεωργικών, κτηνοτροφικών και άλλα. Επίσης, εκτίθενται η στολή του αξιωματικού του τουρκικού στρατού και δημογέροντα των Ιωαννίνων Κωνσταντίνου Δώνου 1850-1928 κι η στολή του στρατηγού Μάρκου Δρακά.

Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων Α. Βρέλλη

Βρίσκεται κοντά στη είσοδο του Κάστρου και περιλαμβάνει έργα εμπνευσμένα από την ελληνική ιστορία. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει κέρινα ομοιώματα σε φυσικό μέγεθος που καλύπτουν θέματα από διάφορες περιόδους της Ελληνικής Ιστορίας και μυθολογίας όπως τον Μέγα Αλέξανδρο, τον Σωκράτη, την Ελληνική Επανάσταση του 1821, κ.α.

Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων βρίσκεται στο πάρκο «Λιθαρίτσια» κοντά στην κεντρική πλατεία. Σχεδιάστηκε σαν γενικό Μουσείο της Ηπείρου και τα σχέδια είναι του αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη. Περιλαμβάνει ευρήματα διεθνούς φήμης διαφόρων περιόδων από τον ευρύτερο ηπειρωτικό χώρο. Τα πιο σημαντικά είναι αυτά από τον αρχαιολογικό χώρο της Δωδώνης και του Νεκρομαντείου του Αχέροντα, ενώ σημαντικά εκθέματα (σκεύη, συλλογές νομισμάτων, θησαυροί κ.λ.π.) υπάρχουν και από άλλες περιοχές, όπως η Βίτσα, η Δουρούτη, η Λάκα Σουλίου, το Πωγώνι κ.α. Άρχισε να λειτουργεί από τον Αύγουστο του 1970. Διαθέτει πέντε αίθουσες και δύο αίθρια. Οι αίθουσες Α, Β και Γ περιλαμβάνουν αρχαιολογικά ευρήματα από το χώρο της Ηπείρου. Η αίθουσα Δ ήταν αφιερωμένη στη βυζαντινή, μεταβυζαντινή και λαϊκή τέχνη μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ΄90. Τα δύο αίθρια περιλαμβάνουν αρχιτεκτονικά μέλη και επιγραφές από αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής. Η αίθουσα Ε φιλοξενεί προσωρινά έργα ελλήνων καλλιτεχνών του 19ου και του 20ου αιώνα.

Μουσείο Εθνικής Αντίστασης

Στεγάζεται στο μεντρεσέ του Βελή Πασά, ανάμεσα στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου και τη λαϊκή αγορά της Αγίας Μαρίνας. Οι τέσσερις αίθουσες του Μουσείου φιλοξενούν από το Φεβρουάριο του 1992,επί Δημαρχίας Φίλιππα Φίλου, υλικό από την Εθνική Αντίσταση κατά της Γερμανικής κατοχής. Περιλαμβάνει πλούσιο φωτογραφικό αρχείο, εφημερίδες, τυπογραφικά στοιχεία από το παράνομο τυπογραφείο, βιβλία για τη δράση της Αντίστασης, στολή αντάρτη, στρατιωτικούς χάρτες , όπως επίσης και την προτομή σε μπρούτζο του Κώστα Χολέβα, έργο του Κ.Καζάκου. Πάνω στους πίνακες με το φωτογραφικό υλικό, είναι αναρτημένα ποιήματα, που υπογραμμίζουν τη συγκινησιακή φόρτιση με την οποία είναι φτιαγμένο το μικρό, αλλά σημαντικό για την ιστορία του τόπου αυτό Μουσείο.